xa0 متأسّفانه در سالهای اخیر، ظاهراً تحت تأثیر برخی اندیشههای بهظاهر معنویّتگرا و در واقع ضدّ تعقّل، شعاری رایج شده است که مردم را از قضاوت، به صورت کلّی، منع میکند. کار به جایی رسیده که برخی از مر

xa0 صوفی شهر بین که چون لقمۀ شبهه میخوردپاردمش دراز باد این حَیَوان خوشعلف! نگاه حافظ به صوفی و زاهد و شیخ و مفتی، برخلاف آنچه حافظپژوهان سکولار در روزگار ما جلوه دادهاند یکسره سیاه و منفی نیست. او

xa0 راوندی در راحةالصّدور روایتی از شمسالدّین احمدبن منوچهر شصتکله، شاعر قرن ششم، نقل میکند که از لحاظ شیوههای آموزش فنّ شعر و نقد ادبی در روزگاران قدیم قابل توجّه است. از این روایت درمییابیم که 1

همه سروها را بباید خمیدکه در پای آن سروبالا روند سعدی درعین اینکه زبانی سهلِ ممتنع دارد، سخنش خالی از دقّتهایی نیست. مثلاً «خمید» را در بیت بالا که بیتی است از یک غزل دلنشین او، هم میتوان به معنی م

xa0 گلستان سعدی یک خودآموز سیاست و مدیریّت است. اوxa0در باب اوّل این کتاب شریف این حکایت را آورده است: وزرای نوشیروان در مهمّی از مصالح مملکت اندیشه همیکردند و هر یک رایی همیزدند و مَلِک همچنین تدبیری ا

xa0 xa0 بیا پایین مجموعۀ طنزسروده های محمّدرضا ترکی/ 174ص غرفۀ انتشارات کتاب قاف در نمایشگاه کتاب تهران

مطرب عشق عجب ساز و نوایی داردنقش هر نغمه که زد راه به جایی داردمطرب عشق را شارحان اضافۀ تشبیهی دانسته و آن را به استناد بیتی از دیوان شمس و سخنی از مرحوم فروزانفر در برابر «مطرب زر» یعنی مطربی که به طمع زر ساز زند دانستهاند (← خرّمشاهی، حافظنامه،

از گل پارسیام غنچۀ عیشی نشکفتحبّذا دجلۀ بغداد و می ریحانیشارحان در توضیح گل پارسی در این بیت حافظ با ابهاماتی روبهرو شدهاند. برای درک مفهوم این اصطلاح باید نظری بیفکنیم به کتاب آثار و احیاء نوشتۀ رشیدالدّین فضلالله همدانی که منبعی کهن و مربوط به

گر پرتوی ز تیغت بر کان و معدن افتدیاقوت سرخرو را بخشند رنگ کاهیبرخی خرده گرفتهاند که کان و معدن یک معنی دارند و یکی از آنها در بیت حافظ حشو است. در پاسخ باید گفت: شاعر به سادگی میتوانست مثلاً بگوید: « گر پرتوی ز تیغت بر کان گوهر افتد...» و بهانهای به دست کسی ندهد، امّا «کان و معدن» گفته است و این کا...

نیست در شهر نگاری که دل ما ببردبختم ار یار شود رختم از اینجا ببردشارحان و حافظپژوهان معاصر میان این بیت حافظ و بیت 6 همین غزل نوعی تناقض را نشان دادهاند و گفتهاند: اگر در شهر هیچ نگاری که دل شاعر را ببرد نبوده، پس کدام نرگس مستانه در این بیت علم و فضل چهلسالۀ او را در مخاطره قرار داده است: علم و فضل...

xa0 کمتر شاعر بزرگی است که تاریخ وفاتش به اندازۀ سنایی محلّ خلاف باشد. در تذکرهها و تحقیقات ادبی یک بازۀ زمانی تقریباً نود ساله، ازسال 499گرفته تا 520 و525 و 526 و 529 و 530 و 535و 545 و 555و 575 و 590ق در این خصوص ذکر شده است.برای تعیین سالمرگ این شاعر بزرگ باید توجّه داشت که این سال قبل از حدود 5

خَهخَه آن ماه نو ذوالحجّه كز واديالعروسچون خَم تاج عروسان از شبستان ديدهاند به دیدن ماه نو بر بام برآمدن و استهلال از مستحبّات مسلمانان است و در گذشته که فضای شهرها اینگونه غبارآلود نبود رواج فراوان داشت. در آن روزگار مردم با دیدن ماه نو فرياد برمیآوردند و شادماني میكردند و به یکدیگر تهنیت م

معنی مشهور «آیا» همان ادات پرسش معروف است، امّا احیاناً در متون قدیم با معانی دیگری از آن روبه رو میشویم که ذیلاً به تعدادی از آنها اشاره میشود:الف) حسرت و افسوس؛ چنانکه در این بیت سعدی آمده است: گفتم آیا که در این درد بخواهم مردنکه محال است که حاصل کنم این درمان را با اندک تأمّلی در بیت دانسته

اغلب محققان معاصر سال ۵۹۵ق را سال درگذشت خاقانی میدانند. بدیعالزمان فروزانفر و شاگردانش بنا بر اصح اقوال همین سال را پذیرفتهاند. محقق ترک، غفار کندلی هریسچی نیز بر اساس عبارت سنگ قبر خاقانی که در کتابخانه علوم شوروی سابق وجود دارد، همین سال را با قاطعیت سالمرگ خاقانی دانسته است. ارباب تذکره ال

آن دو بیت خاقانی می ارزد جمله دیوان سنائی و فخرینامهاش و او را، که از آن بوی فقر میآید! [مقالات شمس تبریزی] این سخن شمس تبریزی در باره خاقانی که محققان معاصر ما او را شاعری مداح و بیخبر، یا کمخبر، از عوالم عرفان معرفی کردهاند، در نظر ما سخنی جنجالی و باورناپذیر مینماید. چگونه عارف بزرگی مثل

xa0 زد نفس سربهمهر صبح ملمّعنقابخیمه روحانیان کرد معنبرطناب... قصیده ای که مطلعش را آوردیم، از زیباترین و مشهورترین قصاید خاقانی و چکامههای زبان فارسی است. این قصیده همواره مورد توجّه شاعران و سخنوران زبان فارسی بوده است. با اینهمه بسیاری این بیت مشهور مولوی را طعن و تعریضی در حقّ خاقانی شمردهاند

ضربالمثلی است بسیار مشهور در زبانهای مختلف. در زبان فارسی شاعران متعددی مضمون آن را در سخن آورده و برخی آن را در ردیف شعر خود به کار بردهاند. از جمله سنایی در غزلی دلکش سروده است:ای کمشده وفای تو، این نیز بگذردو افزون شده جفای تو این نیز بگذرد...ابن یمین در فضایی اخلاقی به کمک همین مثل ما را به

سعدی که بیشک یکی از بزرگترین شاعران ایرانی است، همواره، از مشروطه به این سو، در معرض بیمهری نوگرایان و پیروان مذهب مدرنیّت قرار داشته و فراوان بر او تاختهاند. هیچ شاعری در دوران اخیر اینگونه مورد حمله و تعرّض روشنفکران قرار نداشته است؛ تا جایی که در شرح جدال روشنفکران با سعدی کتابها پرداختهاند

مردم کاسبپیشۀ عرب به روزگار جاهلیّت، اقتصادشان را بر پایۀ بازارهای فصلی بنیان نهاده بودند و برایشان هیچ عجیب نبود که به شعر نیز به چشم نوعی کالای ادبی بنگرند و در بازارهایشان جایگاهی را نیز به شعر و شاعران اختصاص بدهند. این بازارها بیشترین تأثیر را بر شکلگیری شعر و نقد ادبی بر شعر آن روزگار باقی

یکی از کارهای جالب شاعران قصیدهسرا این بوده که گاهی قصیدهای را که به کسی تقدیم کرده بودند از او پس میگرفتند و احیانا آن را به نام xa0ممدوح دیگری میکردند، البته این کار در جایی اتفاق میافتاد که ممدوح نخست صله کافی نمیداد. این شیوه تا روزگار ما هم ادامه دارد و ما میشناسیم شاعرانی را که در گذشته به یک ...